أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
262
قانون ( فارسى )
در اوايل آب آمدن خونگيرى كامل از شريان پشت گوش لازم است كه بايد اول داروهاى نرم مانند : آب رازيانه با عسل و روغن زيتون استعمال كرد . چنانكه گويند : اگر بيم آب آمدن باشد ، بو كردن مرزنگوش مفيد است ، و روغن مرزنگوش خشككنندهء آب است ، و گويند در ابتداى آب آمدن عرق كردن گيجگاه مفيد است . گويند بزر وسمه به چشم كشيدن بسيار خوب است ؛ كه آب را زايل مىكند و تحليل مىبرد . آنگاه به تدريج به داروهاى تركيبى احتياج است . نسخه : سكبينه سه جزء ، صمغ انگدان ، كندس ، هريك دو جزء ، عسل هشت قوطولى . سوختهء سر پرستو با عسل به چشم كشند مجرب است . شياف « اصطفطيقان » و كليهء زهرههاى مذكور در باب ضعف چشم خوبند ، كه بهترين آنها شياف زهرههاى مارستانى ، سرمهء « اوميلاوس ؟ » . و سرمهاى است كه در اقرابادين آمده است . كه زهرهء لاكپشت در آن دخالت دارد . يا داروى « اتعاسيوس » با آب رازيانه ، يا شياف مرزنگوش و « ساروس ؟ » و « مرحومون » . روغن بلسان هم مفيد است . داروى سرآغاز جلوگيرى از آب آمدن چشم به قرار زير است : نسخه : زهرهء گاو نر جوان و سالم ، در ظرف مسين ريزند ، از ده روز تا دو هفته نگه دارند . مرّ و زعفران ساييده ، زهرهء لاكپشت دشتى ، روغن بلسان ، از هريك به وزن دو درهم ، همه باهم خوب مخلوط مىشوند و در چشم كشند . نسخهء ديگر : خربق يك جزء ، صمغ انگدان يك جزء ، سكبينه سه دهم جزء ، شياف شود و به چشم كشند . نسخهء ديگر : خربق سفيد ، فلفل هريك يك جزء ، اندران سه جزء ، با آب ترب شياف شود . بيمار نبايد ماهى و غذاهاى غلظتآور و بخارانگيز بخورد . از بسيار نوشيدن شراب و آب بپرهيزد . خونگيرى و حجامت پياپى نباشد بهتر است و تا نياز مبرم نباشد و تا ندانند كه خون گرم و زياد است از آن خوددارى كنند . فصل ششم انتشار ( گشادگى ) سوراخ عنبيه گشادهتر از طبيعى مىشود ، كه بعد از سردرد يا از ضربت و صدمه ناشى است . يا سبب در خود كاسهء چشم است ، كه يا در بيضيه يا در عنبيه است . اگر بيضيه رطوبت زياد داشت ، فشار بر عنبيه مىآورد و حركت مىدهد و گشادى دهد . اگر بيضيه خشك بود ، گشادى در خود عنبيه نيست بلكه عارضهاى است بر عنبيه ، كه به پيروى از بيضيه ، عنبيه خشكى پذيرد ، و هرگاه عنبيه به خشكى گراييد و به جوانب خود كشيده شد - چنانچه پوست سوراخ شده در حالت خشكى تمدد مىكند و سوراخ وسعت يابد - سوراخ عنبيه گشادتر مىشود ؛ بهويژه اگر رطوبتهاى اطراف مزاحم باشند .